Stand Free Ermou

H διαδραστική εγκατάσταση STAND FREE της Μαρίας Φραγκουδάκη

Το STAND FREE είναι μια διαδραστική εγκατάσταση της εικαστικού Μαρίας Φραγκουδάκη αφιερωμένη στη φετινή επέτειο των 200 χρονών από την Επανάσταση του Έθνους. Μετά την τρίμηνη παραμονή της στο Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών «Ελευθέριος Βενιζέλος» τους καλοκαιρινούς μήνες, μεταφέρεται για λίγες ημέρες τον Οκτώβριο στην οδό Ερμού, στο ύψος του Συντάγματος, υπό την αιγίδα του Δήμου Αθηναίων.

Η εγκατάσταση είναι λιτή και μπορεί να εκληφθεί ως ένα παιχνίδι οπτικό που ενεργοποιείται με τη συμμετοχή του θεατή. Η τοποθέτησή της σε δημόσιους ή ιδιωτικούς πολυσύχναστους χώρους, της επιτρέπει να «επικοινωνεί» με το κοινό άμεσα και αναπάντεχα. Το μήνυμά της όμως, έχει ιδιαίτερη βαρύτητα και ξεπερνάει τα όρια της επετείου, αφού στην πραγματικότητα αποτελεί μία πρόκληση προς τον ανυποψίαστο διερχόμενο θεατή πολύ μεγαλύτερη από το να δει τον εαυτό του να προβάλλεται στην ανακλαστική επιφάνεια που είναι τοποθετημένη η φουστανέλα. Μέσω του ενδεδυμένου ακούσια ειδώλου του με τη φουστανέλα, ο θεατής προσκαλείται να αναλογιστεί τη σημερινή του πραγματικότητα και τη συμβολή σε αυτήν των εθνεγερσιών και των αγώνων ανθρώπων άλλων εποχών. Στόχος είναι, ειδικότερα για τον Έλληνα θεατή, ο αναστοχασμός της σημασίας της ελευθερίας.

Αν και η εικόνα μοιάζει ανάλαφρη ή και φολκλορική είναι την ίδια στιγμή οικεία και παράδοξη. Βλέποντας ο θεατής τον εαυτό του να φορά πάνω από τα ρούχα επιλογής του, τη φουστανέλα, οδηγείται σε παρατηρήσεις που αφορούν τον παρόντα χώρο, αλλά και την κοινή ταυτότητα και τη μνήμη, με αφορμή την επέτειο των 200 χρόνων από την έναρξη της ελληνικής επανάστασης. Πρόθεση της καλλιτέχνιδος είναι η χωρίς διδακτικό χαρακτήρα, υπενθύμιση του κοινού παρελθόντος και των αξιών που έχουν καταγραφεί στο συλλογικό τους ασυνείδητο των σημερινών Ελλήνων. Αξίες που κάποτε τους ένωσαν και τους οδήγησαν στην επανάσταση, την απελευθέρωση και την σύσταση του Ελληνικού κράτους.

Το εμβληματικό στοιχείο της εθνικής ανδρικής ενδυμασίας που σήμερα φορούν αποκλειστικά οι Εύζωνες, δηλαδή η Προεδρική Φρουρά, χρησιμοποιείται για να επιτευχθεί αυτή η διασύνδεση. Το ένδυμα αυτό, αν και αρχικά δεν αποτελούσε αποκλειστικά ελληνική περιβολή, κουβαλά πλέον ένα μεγάλο εθνικό και συμβολικό φορτίο. Η φουστανέλα έχει 400 πιέτες που συμβολίζουν τους 4 και πλέον αιώνες οθωμανικής κατάκτησης. Το μήκος της κλασικής ενδυμασίας είναι περίπου 50 εκατοστά, αν και μπορεί να κυμαίνεται από 35 μέχρι 65 εκατοστά, ενώ το λευκό χρώμα συμβολίζει την ιερότητα και αγνότητα των απελευθερωτικών μαχών. Ο αγώνας του ‘21 ήταν το προαπαιτούμενο για να στέκονται σήμερα «όρθιοι» οι σύγχρονοι Έλληνες. Για να στέκονται Ελεύθεροι.

Η φουστανέλα και η εθνική στολή πέραν της διασύνδεσής της με την Επανάσταση του 1821, έχει λειτουργήσει ως σύμβολο και σάλπισμα ελευθερίας και για άλλους λαούς και σε άλλες ιστορικές περιόδους, όπως το 1940 που η φωτογραφία της Έλλης Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη (γνωστής ως Nelly’s) με τον σαλπιστή τσολιά και φόντο την Ακρόπολη, έγινε εξώφυλλο του περιοδικού LIFE. Τότε «αναγνώστηκε» διεθνώς ως σύμβολο αντίστασης σε κάθε πρόθεση καταπάτησης της ελευθερίας.

Το έργο της Μαρίας Φραγκουδάκη τοποθετημένο στον πλέον εμπορικό δρόμο της Αθήνας και στραμμένο προς την Πλατεία Συντάγματος και τη Βουλή των Ελλήνων, χωρίς επεξηγήσεις και εμφανείς ιστορικές αναφορές, «συλλαμβάνει» την εικόνα του περαστικού, ανεξάρτητα εθνικής ταυτότητας, φύλλου και ηλικίας. Ο εικονιζόμενος έχει την δυνατότητα, μέσω του καθρέφτη, να “οικειοποιηθεί” την εθνική φορεσιά και να αισθανθεί πολιορκημένος ή ελεύθερος. Γι’ αυτόν η φουστανέλα μετατρέπεται σε χρονοκάψουλα που τον συνδέει με το παρελθόν, δικό του ή ξένο.

Με το ηχογραφημένο μήνυμα που συνοδεύει διαδικτυακά -μέσω QR code- το installation, ο θεατής συνδιαλέγεται με τον εαυτό του και το περιβάλλον, ενεργοποιεί τα βιώματά του και οδηγείται, κατά περίπτωση, σε μια κατάσταση που τον συγκινεί, τον προβληματίζει ή απλά τον διασκεδάζει. Η συναισθηματική του εμπλοκή έχει να κάνει με τις προσλαμβάνουσες τη συνείδηση, την ευαισθησία του, την εμπλοκή του με την ιστορία αυτού του τόπου. Με τη συμμετοχή και την αντίδρασή του ολοκληρώνεται το έργο και πληρώνεται η διαδραστική φύση του εγχειρήματος, που σε κάθε περίπτωση αφήνει να ακουστεί το παράγγελμα : στάσου ελεύθερος.

Κατερίνα Κοσκινά Νοέμβριος 2021